De Ayurvedische keuken is een onderdeel van de Indiase geneeswijze Ayurveda.
De Ayurvedische Keuken hecht veel waarde aan toevoegen van kruiden met specifieke werkingen.
Volgens Ayurveda is alles wat hier op aarde bestaat is van de 5 elementen gemaakt. De vijf elementen zijn : ether, lucht, vuur, water en aarde.
Onze voeding die dagelijks onze tafel siert en wij tot ons nemen is ook van de 5 elementen gemaakt en is gerelateerd aan de 6 smaken. Ayurveda leert ons dat alle 6 smaken zoet, zout, zuur, scherp, bitter en wrang in onze maaltijd moeten aanwezig zijn. Eigenlijk kun je wel stellen dat Ayurveda ons leert dat onze apotheek in de keuken is. Niet alleen de 6 smaken maar het voedsel moet vers en zonder kleurstoffen, conserveermiddelen, aroma's, enz. zijn.
Elke smaak heeft een verschillende uitwerking op ons lichaam en stemming.
Zo kan je bijvoorbeeld alerter door koffie worden of rustiger door een glas warme melk. Kruidig voedsel helpt tegen verkoudheid, maar als te veel is dan krijgen we diarree en worden we nerveus.
Het doel van de juiste voeding in Ayurveda is om de agni, het verteringsvuur, goed te laten branden. Dit wil zeggen dat het voedsel doelmatig wordt verteerd, waarbij de benodigde voedingsstoffen over alle cellen worden verspreid en afvalproducten worden vernietigd zonder een spoor van gifstoffen achter te laten.
Ayurveda maakt gebruik van kruiden en keukenkruiden om ons lichaam en geest in balans te brengen.
In de Ayurvedische keuken wordt veel gewerkt met verse ingredienten zoals: fruit, groenten, peulvruchten, granen, noten, brood,rijst, melk, honing en veel kruiden die goed zijn voor de spijsvertering. De Ayurvedisch keuken is heel gevarieerd en het is mogelijk om, naast de traditionele Oosterse gerechten, ook Westerse gerechten te bereiden.
Ayurveda gebruikt het voedsel als een middel om gezond te worden. De 6 smaken versus de 5 elementen
Zoet
is opgebouwd uit de elementen water en aarde. Verhoogt de kapha-dosha en kalmeert pitta en vata.
Te veel zoet vertraagt het lichaam en leidt tot kenmerkende afwijkingen als overgewicht, te veel slijm, slaperigheid, en suikerziekte. Voor het kapha-type dient het te worden beperkt of wel vermeden. De smaak zoet vind je o.a. terug in suikers, vlees, rijst, tarwe.
Zout is opgebouwd uit de elementen aarde en vuur en verhoogt pitta en kapha en vermindert vata. Te veel zout leidt tot te snelleveroudering van de huid. Zout bindt zich aan de watermoleculen in het lichaam en hierdoor wordt het lichaamsweefsel zwaarder. Zout heeft een verslavende eigenschap. Je gaat er steeds meer van gebruiken. De smaak zout vind je met name terug in keukenzout en zeezout.
Zuur is opgebouwd uit de elementen water en vuur. Zuur verhoogt pitta en kapha en vermindert vata. Een overmaat aan zure voedingsmiddelen leidt tot verzuringsproblemen in het lichaam (maagzuur, maagzweren,huidirritaties en verstoring van het biochemische evenwicht). Ook zuur voedsel draagt bij tot vasthouden van vocht (kapha). De smaak zuur vind je o.a. terug in citroenen, kaas, yoghurt, zure vruchten en azijn.
Bitter is opgebouwd uit de elementen ether en lucht en verhoogt de vata en vermindert de pitta en kapha. Het is eencorrigerende smaak, die de hang naar zoete, zure en gekruide voedingsmiddelen tot rust brengt. Ook verkwikt bitter het gehemelte door het wakker te maken en dit brengt een vata-type uit balans,omdat een vata-type verantwoordelijk is voor waakzaamheid. Een overmaat aan bittere stoffen veroorzaakt daarom bij het vata-type klachten zoals verlies van eetlust, hoofdpijn. De smaak bitter vind je terug in bittere groenten, bladgroenten, tonic, geelwortel en fenegriek.
Scherp is opgebouwd uit de elementen vuur en water en verhoogt vata en pita en vermindert kapha. Een kapha-type heeft vaak last van geirriteerde slijmvliezen (chronische bronchitis of astma) en door het met mate gebruiken van heet, gekruid voedsel worden de weefsels geopend en schoongespoeld. Prikkelbare, extraverte mensen (pitta en vata) hebben de neiging om al scherp te zijn. Indien er sprake is van een vata of pitta-onevenwichtigheid
dan is scherp voedsel niet wenselijk.
De smaak scherp (heet,gekruid) vind je o.a. terug in cayenne peper, Spaanse peper, uien,knoflook en gember.
Wrang
(samentrekkend) is opgebouwd uit de elementen aarde en wind en verhoogt de vata en vermindert de pitta en kapha. De samentrekkende smaak leidt tot kenmerkende zenuwaandoeningen en constipatie. Als er een vata-onevenwichtigheid is dan is samentrekkend voedsel niet wenselijk. De smaak wrang vind je in bonen, linzen, aardappelen, koolsoorten, appels en peren.
